Het is bijna middernacht en we zitten in de metro terug naar Hammersmith, nog altijd in onze mooie kleren, moe maar vol van alles wat we gezien hebben. Milan zit bij ons. Twee uur geleden stond hij op het podium van het Royal Opera House voor de viering van de 100 Years van de Royal Ballet School.
Op de trein zegt hij: "Mama en papa, ik stond op de derde rij van achteren, maar ik begreep dat ik nog heel ver te gaan had, en nog veel jaren, voor ik de voorkant van het podium kon bereiken."
Die zin bracht ons ertoe een podcast en deze blog te maken.
Een rebel op een kruispunt
Ik bevind me op een vreemd punt. Ik ben geen traditionalist. In mijn jongere jaren was ik zonder twijfel wat je een rebel zou noemen. Toen ik zelf dans studeerde, lag mijn focus op het hedendaagse en abstracte.
En hier zit ik dan, na te denken over de betekenis van een school die 100 jaar lang iets heeft opgebouwd. Een school waar mijn zoon op de derde rij van achteren staat.
Wat één visie kan opleveren
Dame Ninette de Valois richtte in 1926 de Academy of Choreographic Art op met de droom om een balletschool te stichten die twee balletgezelschappen in Engeland zou voeden. 100 jaar later draait het precies zo. Eén school, twee gezelschappen (Royal Ballet en Birmingham Royal Ballet).
Wij zitten in ons 18e seizoen met Ndigo, en dat voelt al als een lange tijd. Dus als ik denk aan een school die al een eeuw bestaat en nog steeds bloeit, denk ik aan hoeveel inspanning daarin is gekropen. De leerkrachten, het personeel, het hele team. Dat alles om gedreven professionals af te leveren die op podia over de hele wereld gaan dansen. Het is een hallelujah-moment.
De avond
We reden vanuit België met Milans grootouders. De voorstelling duurde drie uur in drie delen. Milan danste in Deel III, het finale, een wereldpremière genaamd Centenary, gechoreografeerd door Valentino Zucchetti.
Het was fijn om Steven McRae en Sarah Lamb samen te zien dansen. We hadden hen jarenlang op YouTube gevolgd maar nooit live op het podium gezien. Steven terug op het podium na zijn blessure was bijzonder. Bij de principals zagen we dat moment waarop ze zo volledig opgaan in het verhaal dat de techniek wegvalt. Je ziet totale beheersing in de moeilijke passages, en toch neemt het artistieke het over. Dat bedoelen we als we zeggen dat je de hele persoon moet opleiden.
En dan was er Unforgettable van Joshua Junker, op muziek van Elvis Presley. Een hedendaagse choreografie die de grootste indruk maakte op Milan. Hij vertelde ons dat het hem deed denken aan het Nederlands Dans Theater (NDT). Een grappig moment was toen Milan naar Joshua ging tijdens de podiumrepetities en hem (in het Nederlands) complimenteerde met zijn stuk. Joshua had moeite om over te schakelen naar het Nederlands. Milan merkte op dat Joshua het waarschijnlijk aanzag voor belabberd Engels dat een beetje op Nederlands leek. Ze kwamen er wel uit.
Fijn dat leerlingen gewoon naar meer ervaren dansers kunnen stappen om hun gedachten te delen.
De tweesprong
Dat Milan NDT noemde, deed ons terugdenken aan dit moment als gezin. Op zijn 9e namen Ineke en ik hem mee naar een NDT-voorstelling in Den Haag. Hij was toen zo klein, zat met gekruiste benen in zijn stoel en keek ongeveer 35 minuten naar het eerste stuk. Tijdens het applaus vroeg hij, nogal nuchter: "Wat moet ik doen om daar te geraken?" We vertelden hem dat hij een degelijke klassieke opleiding nodig had, omdat het repertoire van NDT dat vereiste.
Dat was het moment waarop de beslissing viel. Daarvoor had Milan geen interesse in ballet en wilde hij er niet in trainen. Daarna klaagde hij nooit meer over balletles. Zo begon het traject naar de competitieteams, solo's, YAGP, de Summer Intensive van de Royal Ballet School op zijn 10e, White Lodge op zijn 11e.
Zonder die NDT-voorstelling had hij misschien nooit aan klassieke training gedacht. En hier zitten we, jaren later. Hij stapt naar een choreograaf wiens hedendaags werk hem deed denken aan waar het allemaal begon.
Het Défilé
Voor het finale vulde de hele school het achterste deel van het podium, van Year 8 tot de pre-professionals van de Upper School. Het podium was naar achteren verlengd met een lichte helling, wat een gevoel van diepte gaf. Vóór hen stonden de junior leden van het gezelschap. De principals stonden vooraan, het dichtst bij het publiek.
De progressie van de opleiding van een balletdanser kon niet duidelijker zijn, uitgelegd van de achterkant van het podium tot de voorkant.
Tijdens het applaus weken de dansers van het gezelschap uiteen om de leerlingen zichtbaar te maken. Iedereen applaudisseerde voor hen, de principals incluis. Kijk, de meeste van die principals hebben ooit in precies diezelfde rijen gestaan. Milan stond op de derde rij van achteren. We zagen hem maar twee seconden in de polonaise, en toch waren we ontzettend trots.
Toen we via Floral Street vertrokken, tussen de podiumdeur van het Royal Opera House en de uitgang van de Upper School, zagen we de Princess of Wales in een zwarte ongemerkte bestelwagen stappen.
De lange weg
Mensen noemen een ster een overnight success. Ze zien de 10, 12 of 15 jaar werk ervoor niet.
Voor veel kinderen op dit pad betekent het een groot deel van een normale jeugd opgeven. Milan verliet op zijn 11e het huis voor een internaat in een ander land. Hij sprak alleen basis-Engels, zonder lees- of schrijfvaardigheid. Hij liet zijn neef en nicht en de rest van de familie achter. Bovendien is hij 3 tot 5 weken aan een stuk weg, alleen thuis voor 'Exeat-weekends' en schoolvakanties.
We blijven verbonden met een telefoontje elke avond van 5 tot 10 minuten. Het is een avondritueel voor hij zijn telefoon inlevert en gaat slapen. Je bent bang voor de aanpassingen die onvermijdelijk komen, maar het hoort bij het proces.
Proficiat aan elke ouder in dat theater die hun kind hun droom liet volgen.
De korte weg
Onze angst is dat veel mensen helemaal geen geduld meer hebben.
Scrollen door Shorts, TikTok en Reels is als één puzzelstuk vasthouden. Kinderen zeggen ons: "Ik weet dat al, ik kan dat al." Misschien kennen ze dat ene stuk, maar zonder het volledige plaatje hebben ze geen context. Mét context zouden ze zeggen: goed, ik heb dit stuk, en er zijn er nog 99 andere te vinden en toe te voegen aan het eindresultaat. Zonder dat willen ze opgeven zodra ze de waarheid zien. Jammer genoeg komen sommigen niet eens aan de startlijn.
Bij Ndigo zien we dit bijna dagelijks. Ouders die het niet aankunnen om hun peuter te zien huilen in de les omdat ze zich een beetje onzeker voelt. Een recente e-mail met klachten over te veel wachten in rijen. Rij per rij werken laat ons toe om vijf of zes dansers tegelijk te observeren en feedback te geven. Er is niets mis met wachten op je beurt. Af en toe krijgt een danser geen correctie omdat ze het eigenlijk goed doen, maar dat vraagt niet om een compliment elke keer.
Eén van de grote problemen van een kind opvoeden vandaag: het kind dat constant naar feedback zoekt. Van zodra de aandacht wegvalt, voelen ze zich genegeerd en waardeloos. We horen dit al veel de laatste tijd. Dus stoppen ze. En dat is jammer, want ze hebben het nooit echt een kans gegeven.
Jaar 101 en verder
De Royal Ballet School staat ook niet stil. Ze gaan de basisjaren van de opleiding schrappen. Ze hebben de wetenschap en de data gevolgd die zeggen dat vroege specialisatie misschien niet nodig is, en dat je nog steeds kwaliteitsartiesten kunt afleveren die iets later beginnen, die de kans krijgen om andere aspecten van leren te verkennen.
Dat is zeer controversieel in de balletwereld. En zeer moedig.
Als ik terugkijk op mijn leven, had ik de basis die ik heb niet gehad zonder die jaren als acteur, muzikant, DJ. Niets ervan had met dans te maken, maar alles was performance, en het bood me een fundament om op mijn 21e te beginnen dansen. Ineke koos er zelfs voor om Toerisme te studeren, tot ze besliste dat mensen helpen hun volgende zonnige bestemming te vinden haar roeping niet was. Op de dag van de diploma-uitreiking schreef ze zich in voor een auditie bij Fontys Dansacademie in Nederland. Ze nam niet eens de moeite om haar Toerisme-diploma op te halen.
Nog zes jaar
Wat er gaat gebeuren langs Milans pad? Wie weet? Het is beangstigend. Maar we kunnen maar één stap tegelijk zetten. Het enige wat we weten is dat de tijd waarin je studeert en 40 jaar aan een carrière vasthoudt een nostalgische gedachte is.
Zijn droom is om bij de Royal Ballet Company te komen. Het lijkt ver weg, maar als je de jaren telt, zijn het er maar zes meer. Toen we hem vroegen wat hij als volgende hoopt, zei hij: veilig dansen, zonder blessures.
Wij zijn voorlopig ook zijn managers. Op het juiste spoor blijven betekent nauw betrokken blijven.
Mr Iain Mackay (Artistic Director, RBS) zei dat grote artiesten gekoesterd moeten worden, ontdekt moeten worden, en een podium moeten krijgen om te schijnen. Dat raakte ons diep.
We zijn blij dat we deel uitmaken van het eeuwfeest van de Royal Ballet School. En hopen op nog honderd jaar meer.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in het Engels op onze blog. Beluister de volledige podcastaflevering op YouTube.
